Iranian Journal of Surgery 1735-4099 34 Spring 2026 05 22 Legal Examination of the Role of Beneficiaries of Deceased or Brain-Dead Patients Under the Human Organ Transplant Law of 1379 بررسی حقوقی نقش اولیاء بیمار فوت شده یا مرگ مغزی در قانون پیوند اعضاء بدن انسان مصوب 1379 78 88 736433 EN Javad Majidi PhD student, Department of Private Law, Emirates Branch, Dubai Islamic Azad University, United Arab Emirates Parviz Ameri Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Law, Shiraz University Aliasghar Hatami Associate Professor, Department of Law, Faculty of Law, Shiraz Journal Article Background and Objective: The rapid advancement of science and technology in medicine has led to an escalating public demand for effective treatments for previously deemed incurable conditions. In many instances, organ transplantation emerges as the sole viable treatment option, necessitating the identification of suitable organ donors who meet specific criteria for donation and transplantation. Given the constraints on the availability of transplantable organs from living donors, the procurement of organs from deceased patients and individuals declared brain-dead has become increasingly significant. In 1379, the Iranian legislative body took notable steps to address these concerns by enacting a law comprised of a single article and three notes, subsequently followed by the approval of executive regulations in 1381. This legislation aims to establish a systematic framework for organ removal and transplantation processes. Materials & Methods: This study employs a descriptive-analytical methodology, supplemented by comprehensive library research and documentary analysis. Data were systematically gathered from relevant scholarly publications, including peer-reviewed articles and academic texts, and subjected to comparative analysis to derive informed conclusions. Results: The organ transplantation law addressing deceased patients and confirmed brain-dead individuals raises various legal questions concerning organ removal. However, it is fraught with significant ambiguities, particularly regarding the role of beneficiaries and the basis for their rights to grant consent for organ removal. Conclusion: Findings indicate that obtaining consent from beneficiaries of deceased patients is imperative for organ removal under the 1379 organ transplant law. There exists considerable divergence in the interpretation of these rights' nature and foundation. Some viewpoints argue that such authority derives from the ownership representation of the deceased, while others contend that it stems from beneficiaries’ ability to act in the deceased's best interests. The executive regulations classify beneficiaries as legal heirs, requiring consent solely from primary heirs, rather than from all heirs. Additionally, when the need to save another Muslim's life is substantiated, the law allows for organ removal without the universal consent of all heirs. Therefore, it can be inferred that the rights of heirs do not arise from ownership or inheritance laws, but instead reflect a respect-oriented approach, suggesting that the role of beneficiaries may be predominantly ceremonial. زمینه و هدف: با پیشرفت علوم و تکنولوژی خصوصاً در علم پزشکی، همواره انتظار عمومی جامعه این بوده است که این علم بتواند در جهت درمان بیماریهایی که تا کنون راه درمانی نداشتهاند، پیشنهاد علمی و عملی ارائه نماید. در این راستا علم پزشکی گاه پیشنهادی به جز پیوند عضو ندارد که این امر مستلزم وجود دهنده عضو دارای کلیه شرایط برداشت عضو و پیوند آن به گیرنده جامع الشرایط است. از آنجا که منابع تحصیل و برداشت عضو قابل پیوند از افراد در قید حیات محدود بوده و نیاز جامعه را پوشش نمیدهـد، برداشت عضو از بیمـاران فوت شده و یا مرگ مغـزی، اهمیت بیشتـری پیدا میکند. قانونگـذار ایران در سال 1379 طی ماده واحـده و 3 تبصره و متعاقباً در سال 1381 با تصویب آئین نامه اجرایی آن، علاوه بر صدور جـواز برداشت عضو، سعی در نظاممند نمودن این موضوع داشته است. مواد و روش‌ها: در این پژوهش از روش توصیفی – تحلیلی استفاده شده است و روش و ابزار گردآوری اطلاعات کتابخانهای و اسنادی و استفاده از فیشبرداری بوده است. بدین نحو که مطالب مد نظر از کتب و مقالات فیشبرداری شده و با تطبیق موضوع و تحلیل آن به نتیجه رسیدهایم. یافته‌ها: قانون پیوند اعضاء بیماران فوت شده یا بیمارانی که مرگ مغزی آنان مسلم است به بخشی از سوالات پیرامون امکان برداشت عضو از بیماران فوت شده یا مرگ مغزی پاسخ داده است، لکن دارای ابهامات زیادی است. از جمله ابهامات قانون، نقش اولیاء میت و مبنای حق ایشان در برداشت عضو از بدن متوفی است. نتیجه‌گیـری: نتایج پژوهش نشان میدهد که یکی از شرایط برداشت عضو در قانون پیوند اعضاء بیماران فوت شده یا مرگ مغزی مصوب 1379، موافقت اولیاء بیمار فوت شده در برداشت عضو است. در خصوص نقش اولیاء و مبنای حق ایشان اختلاف نظر فراوان است و بعضی مبنای این حق را قائم مقامی مالک «مورث» دانسته و بعضی دیگر سلطه اولیاء را مبنای حق دانستهاند. به نظر میرسد از آنجا که در آئین نامه اجرایی، اولیاء میت را همان وراث کبیر قانونی برشمرده و صرفاً اخذ موافقت وراث کبیر قانونی لازم دانسته شده و نه همه وراث و درمقام ضرورت و نجات جان انسان مسلمان دیگر، برداشت عضو بدون اخذ موافقت ورثه مجاز دانسته شده، مبنای حق ورثه، مالکیت یا سلطه چنانکه در قواعد ارث حاکم است نبوده و از جهت حفظ احترام بوده و گاه نقش اولیاء بیمار تشریفاتی است. در این مقاله از روش توصیفی – تحلیلی استفاده شده است.

https://ijs.ir/article_736433_83ebb2afafe88cb564e3b6b89a08ba53.pdf