زمینه و هدف: هدف از این مطالعه گذشته‌نگـر, بررسی نتایج درمان جراحی زودرس و تأخیری در بیماران با آنوریسم مغزی پاره شده که تحت عمل جراحی قـرار گرفته‌اند, شناخت عوامل مؤثر و یافتن راهکارهای مناسب برای بهبودی و ارتقای درمان این بیماران می‌باشد. مواد و روش‌ها: این مطالعه بصورت گذشته‌نگر و بر پایه اطلاعات بیمارستانی موجود در پرونده‌های بیماران, در یک دوره زمانی ده ساله (1386-1377) در بخش جراحی مغز و اعصاب بیمارستان قائم(عج) مشهد صورت گرفته است. در این مطالعه, مشخصات فردی, بیماری‌های زمینه‌ای, فاصله زمانی شروع خونریزی تا بستـری در بیمارستان و یافته‌های تصویری موجود برای همه بیماران با آنوریسم مغزی, زما ن عمل جراحی, نوع عمل و عوارض ایجاد شده و نتایج آن در مدت بستری این بیماران مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌ها: در مدت ده سال، 183 بیمار با آنوریسم مغزی در بیمارستان بستری و درمان شدند. بیشترین گروه سنی، در سنین 60-50 سال و میانگین سنی 48/1± 06/48 سال در مردان و 09/1 ± 17/50 در زنان و میانگین کلی 88/0 ± 05/49 ثبت گردید. هیپرتانسیون و استعمال سیگار شایعترین عوامل زمینه‌ای در این افراد گزارش شد و سردرد ناگهانی و کاهش هوشیاری شایعترین علامت و نشانه بعد از پارگی آنوریسم بود. شریان رابط قدامی و شریان مغزی میانی, شایعترین محل استقرار آنوریسم بودند. 140نفر (5/76% ) از بیماران با عمل جراحی درمان شدند که 21 نفر (15%) در سه روز اول و 112 نفر (80%) بعد از دو هفته تحت عمل قرار گرفتند. میزان عوارض شدید بعد از عمل جراحی و فوت در گـروهی که در سه روز اول (زودرس) تحت عمل جراحی قرار گرفته بودند 4/52% و در بیماران با عمل جراحی تأخیـری 2/15% بود. در این مطالعه مهمترین عامل در بروز عوارض و مرگ و میر در عمل جراحی آنوریسم, گرید نورولوژیک بیمار و زمان عمل جراحی بوده است. نتیجه‌گیـری: در این مطالعه نشان داده‌ایم که افزایش در گرید نورولوژیک Hunt&Hess با افزایش میزان عوارض و فوت و استفاده از روش جراحی تأخیری با کاهش در مورتالیته و عوارض پس از عمل همراه بوده است. فاکتورهای دیگر از جمله دیابت، فشارخون بالا، مصرف سیگار و اعتیاد، رابطه معنی‌داری با میزان عوارض و مورتالیته نداشتند. اگرچه این مطالعه و گزارشات دیگر مراکز در ایران نشان می‌دهد که میزان مرگ و میر و عوارض بعد از عمل جراحی زودرس آنوریسم (سه روز اول بعد از خونریزی) بیشتر از عمل جراحی تأخیری آن می‌باشد ولی به دلیل آنکه بخشی از بیماران قبل از رسیدن به مرحله تأخیری به علت خونریزی مجدد و یا وازواسپاسم فوت می‌کنند, نیاز به بررسی بیشتر نتایج درمان جراحی زودرس و پی‌آمدهای تأخیـر دردرمان جراحی وجود دارد.