زمینه و هدف: عضلۀ دیافراگم که مسئول عمل دم می‌باشد، از اعصاب فرنیک راست و چپ، عصب می‌گیرد. عصب فرنیک یک عصب مختلط است که قسمت‌های متعددی از مدیاستن را تغذیه می‌کند. عصب فرنیک سمت راست از سمت چپ کوتاهتر است. این دو عصب مسیر متفاوتی را تا رسیدن به دیافراگم طی می‌کنند. در این بررسی، منشأ، مسیر و مجاورات اعصاب فرنیک راست و چپ مورد مطالعه قرار گرفته، با گزارش‌های ارائه شده در کتاب‌های مرجع مقایسه گردید و واریاسیون‌های مشاهده شده را گزارش نموده‌ایم. مواد و روش‌ها: این مطالعه بر روی 22 جسد مرد و 2 جسد زن انجام شد. وسایل مورد استفاده ابزار ساده تشریح بود. از متر نواری برای اندازه‌گیری طول قد و طول تنه و برای مشاهدۀ شاخه‌های ریز اعصاب، از استریوسکوپ استفاده گردید. طول هر عصب، مجاورات در نواحی مختلف، شاخه‌های جدا شده و رشتۀ انتهایی هر سمت از مبدأ تا انتها مورد ارزیابی قرار گرفت. به وجود یا عـدم وجود عصب فرنیک فـرعی نیز توجه شد. جهـت ارزیابی آماری، پارامتـرهای مربوطه در جداولی ثبت گردید. با استفـاده از برنامه نرم افزاری 16SPSS ، میانگین یافته‌ها اندازه‌گیری شد. سپس میانگین هر کدام از اندازه‌ها با یکدیگر مقایسه گردید. یافته‌ها: در این پژوهش، واریاسیون‌های متعددی در اعصاب فرنیک راست و چپ نسبت به آنچه در موارد قبلی ذکر گردیده بود، مشاهده گردید. در مواردی مانند مسیر عصب از گردن به قفسه سینه و مجاورت با عضله نردبانی قدامی، عبور از سوراخ‌های دیافراگم، تعدد شاخه‌های عصب فرنیک راست و چپ، طول عصب و وجود یا عدم وجود عصب فرنیک فرعی، تفاوت‌های قابل ملاحظه‌ای مشاهده گردید. نتایج ما نشان داد که افزایش طول تنه، با افزایش طول اعصاب فرنیک راست و چپ رابطه‌ای مستقیم و صعودی دارد. با در نظر گرفتن تعداد جسدهای مورد مطالعه، بررسی ما نشان داد که درصد وجود عصب فرنیک فرعی در جمعیت ایرانی حدود 30 درصد می‌باشد. نتیجه‌گیـری: در این بررسی ضمن بدست آمدن نتایج یکسان از تحقیقات قبلی، در عین حال یافته‌های متفاوتی نیز پیرامون مقایسه مسیر، شاخه‌ها، طول و وجود عصب فرنیک فرعی ارائه گردید. مجاورات این عصب از این جهت حائز اهمیت است که در برخی موارد مثلاً در بی‌حسی‌ها و بلاک کردن اعصاب در ناحیۀ سوپراکلاویکـولار و ما بین عضلات اسکالـن این عصب نیز دچار بی-حسی می‌شود. همچنین مجاورت نزدیک این عصب با ورید تحت ترقوه‌ای در عمل‌های جراحی مربوط به این ورید مانند کانال-گذاری بسیار حائز اهمیت می‌باشد. با توجه به این موضوع که عصب فرنیک تنها عصب حرکتی دیافراگم می‌باشد، آگاهی لازم در مورد نحوۀ پخش شدن شاخه‌های انتهایی این عصب در عضلۀ دیافراگم حائز اهمیت می‌باشد، بخصوص توجه به این نکته که اکثر جراحی‌های توراکس و مدیاستن به ارتباطات و مجاورات احشاء با این عصب ارتباط می‌یابد.