زمینه و هدف: هیپرپاراتیروئیدیسم اولیه بیماری نسبتاً شایع غدد درون­ریز است که می­تواند با علائم غیر اختصاصی مانند ضعف، خستگی، دردهای استخوانی و نیز سنگ کلیه همراهی داشته باشد. از نظر آزمایشگاهی این بیماری با افزایش سطح کلسیم و هورمون پاراتیروئید دیده می­شود. درمان قطعی در این بیماران جراحی پاراتیروئیدکتومی می­باشد. در این مطالعه تلاش بر این است تا فراوانی انواع علل و علائم در این بیمارها بررسی و گزارش شود. همچنین سایز تومور و انواع آن مورد بررسی قرار گرفته و مواردی که آدنوم بالای 3 سانتی­متر دارند، گزارش شده است.
مواد و روش‌ها: این مطالعه که بصورت توصیفی گذشته­نگر انجام شده، پرونده­های موجود در بایگانی بیمارستان لقمان حکیم که از سال 1385 تا 1402 تحت عمل پاراتیروئیدکتومی قرار گرفته­اند، بررسی شده است. داده­هایی مانند سن و جنس، تظاهرات بیماری، سطح کلسیوم و هورمون پاراتیرویید قبل و بعد از عمل جراحی، سایز توده و پاتولوژی مسبب بیماری از پرونده بیماران استخراج و جهت تحلیل آماری از نرم افزار spss استفاده شد.
یافته‌ها: در طی سال های 1385 الی 1402 در بیمارستان لقمان حکیم 43 بیمار تحت عمل پاراتیروئیدکتومی قرار گرفته که میانگین سنی آنها 15 ± 3/47 سال است، جوان­ترین بیمار 15 سال و مسن­ترین بیمار 79 سال سن داشتند. 6 مورد مرد (14%) و 37 مورد زن (86%) بوده­اند. ادنوم شایع­ترین علت ایجاد هیپرپاراتیروئیدیسم اولیه می­باشد.
نتیجه‌گیـری: بیماری هایپرپاراتیروئیدی اولیه در ایران یک اختلال نسبتاً شایع بوده که به طور معمول با دردهای عضلانی استخوانی و سابقه سنگ کلیه تظاهر پیدا می­کند. این بیماری در ایران  برخلاف کشورهای غربی معمولاً بعد از علامت­دار شدن تشخیص داده می­شود ولی همانند دیگران ادنوم پاراتیروئید شایع­ترین علت آن می­باشد.