زمینه و هدف: تومورهای هیپوفیزی سومین تومور شایع اولیه اینتراکرانیال می‌باشند. آدنوم‌های هیپوفیزی Atypical به وسیله MIB-1>3% و رنگ‌آمیـزی هسته‌ای وسیع P-53 مشخص می‌شوند. هدف از این مطالعه مشخص کردن تأثیر سطح فاکتورهای MIB-1 و Mutant P-53 بر فرجام انواع مختلف آدنوم‌های هیپوفیزی جراحی شده می‌باشد. مواد و روش‌ها: این مطالعه به صورت همگروهی (کوهورت) و در دو فاز گذشته‌نگر و آینده‌نگر به صورت همزمان از فروردین 92 تا مهر 94 در 83 بیماری که در تصویربرداری یا علایم بالینی شواهدی به نفع آدنوم هیپوفیز داشته و در بررسی هورمونال دارای شواهدی به نفع افزایش یک یا چند هورمون بوده و مورد جراحی ترانس اسفنوئید و یا کرانیوتومی قرار گرفتند، انجام شد. در مرحله گذشته‌نگر براساس محتویات پرونده‌ها و در مرحله آینده‌نگر براساس معاینه حضوری بعد از عمل جراحی، اطلاعات حاصل از خصوصیات دموگرافیک تومورهای فانکشنال و نان‌فانکشنال، MRI V/A, (حدت بینایی) و V/F (میدان بینایی)، آزمایشات هورمونال و فاکتـورهای MIB-1 و Mutant P-53 جمـع‌آوری گردید و حـداقل یک سال پیگیـری صورت گرفت. داده‌های بدست آمده وارد نرم افزار 19SPSS گردید و سطح P کمتر از 05/0 از نظر آماری معنی‌دار فرض گردید. یافته‌ها: در مطالعه حاضر تهاجم به سینوس کاورنوس در تومورهای فانکشنال (38 بیمار) و نان‌فانکشنال (45 بیمار) به ترتیب، 21 بیمار (3/55%) و 37 بیمـار (2/82%) بود که از نظر آماری اختلاف معنی‌دار داشتند .(P=0.008) در این مطالعه بیماران با فرجام بد (46 مورد) و فرجام خوب (37 مورد) به ترتیب دارای: 1ـ MIB-1 (با میانگین ± انحراف معیار) 80/1±62/1 و 81/1±89/1 (P=0.490). 2ـ Mutant P53 (با میانگین ± انحراف معیار) 25/0±07/0 و 22/0±05/0 (P=0.834) بوده‌اند. ضمناً تهاجم در 39 مورد (7/84%) بیماران با فرجام بد و 19 مورد (3/51%) بیماران با فرجام خوب یافت شد که از نظر آماری اختلاف معنی‌داری بدست آمد (P=0.001). نتیجه‌گیـری: از بین فاکتورهای تهاجم تومور، حجم تومور MIB-1 Mutant P53, تنها فاکتور پیش‌بینی‌کننده در فرجام تومور، تهاجم تومور می‌باشد و مابقی فاکتورها می‌توانند نقش مخدوش‌کننده داشته باشند.