جراح بر بالین بیمار: تأملی در اصول، ارزش ها، موازین اخلاقی و حرفه ای، وظایف و مناسبات آموزشی، درمانی، مدیریتی و اجتماعی جراحان در بخش ها و درمانگاه های بیمارستان

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان

استاد گروه جراحی عمومی و سرطان، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی - درمانی تهران، رئیسمرکز تحقیقات سرطان، انستیتو کانسر

چکیده
زمینه و هدف: جراحی علم و هنر خدمات شایسته انسانی و جراح نقش آفرین میادین نیل به کمال و تعالی است. واژه جراحی مترادف اخلاق و آئینه تمام نمای آئین انسان دوستی و نام جراح زینت بخش محافل امن و امان سلامتی است. بیمارستان معبد شفابخش، عرصه ارائه خدمات حیات بخش جراحی، نگارستان زیباترین نگاره‌های هنرمندترین نگارگران بشری، پناهگاه بی‌پناهان، مسکن دردمندان، ملجاء دلسوختگان و نوای بینوایان است. در وادی تجارب جراحی، هرچه علم در آسمان معرفت بیشتر اوج می‌گیرد و هر چه فن و فناوری در اقیانوس کمال بیشتر جلوه‌گری می‌کند، نیاز به درهم تنیدگی خدمات و مراقبت‌ها با اخلاق و معنویت و انسانیت، بیشتر احساس می‌گردد. این مطالعه در پیشگاه خالق ارزش‌ها و دادار رفتارها، آداب و اصول و منش و سلوک هنرکده جراحی را: با الهام از رازهای مرموز دردمندان، کشف اسرار نهان ولینعمتان، کنکاش در وادی ستر و عیان دیرنشینان، سیر در گنجینه‌های گرانبار دلنوازان و دلنوشته‌های دلنشین دل سوختگان و نبشته‌های گران‌سنگ دانش پژوهان، به زینت طبع می‌آراید و به محفل انس همراهان و پیشگاه قدس خادمین معبد عشق و ایمان تقدیم می‌کند، امید که در نظر آید ... مواد و روش‌ها: این مطالعه به روش کیفی، توصیفی - پیمایشی و کتابخانه‌ای توسط کمیته اخلاق جامعه جراحان و در ادامه مطالعات و تلاش‌های قبلی طراحی، انجام، تدوین و انتشار یافت. با شیوه بحث متمرکز گروهی دیدگاه‌های 20 نفر از جراحان پیش کسوت، 5 نفر از پرستاران مجرب، جمعی از صاحبنظران دیگر جمع‌بندی و مبنای مطالعه قرار گرفت. عناوین، کدواژه‌ها، موضوعات، اصول، مبانی و سایر زمینه‌های مرتبط با موضوع مطالعه، به روش بحث متمرکز گروهی شناسائی، طبقه‌بندی و اولویت‌بندی شد. با مطالعه جامع کتابخانه‌ای، نوشتجات معتبر، مقالات مرتبط با کد واژه‌های مطالعه، از منابع معتبر داخلی (کتب معتبر، مجلات معتبر فارسی) و منابع معتبر لاتین، در محدوده 20 ساله منتهی به سال 1396 شمسی و 2018 میلادی شناسائی و مطالب مرتبط برگزیده، خلاصه‌برداری و استخراج شد. عناوین مورد اتفاق در گروه تحقیق، به روش دلفی در مراحل بعد طبقه‌بندی و نتایج استخراج، تنظیم، تحلیل و نتیجه-گیری شد. یافته‌ها: گروه مطالعه با جمع‌بندی پیشنهادات منبعث از تجارب اعضاء و نیز مطالعه منابع، دویست موضوع اختصاصی و عمومی، اعم از کد اخلاقی، گزاره ارزشی، و یا توصیف حرفه‌ای مرتبط با فعالیت جراحان در بیمارستان را شناسائی نمود. این موضوعات متنوع بر حسب ماهیّت، مفهوم و تشابه صوری یا محتوائی، در بیست محور کلان بشرح زیر طبقه‌بندی و در هر محور کلان موضوعات مرتبط برحسب اولویت ارائه شد: اصول و ارزش‌های متعالی که رعایت آنها بر عموم کنشگران بیمارستانی لازم است، اصول و ارزش‌های متعالی اختصاصی که رعایت آنها برای عموم جراحان در عموم فعالیت‌های حرفه‌ای بیمارستانی لازم است، ساختار مسئول حفظ و ترویج ارزش‌های متعالی و ناظر بر رفتار اخلاقی و حرفه‌ای در بیمارستان، مسائل و رفتارهای ناشایست و ممنوع در بیمارستان، مسائل شرعی، قانونی و اجتماعی دارای ابعاد اخلاقی در خدمات بیمارستانی جراحان، اصول مشاوره پزشکی و جراحی در خدمات و تعاملات داخل بیمارستانی، اصول تعاملات اخلاقی، انسانی و حرفه‌ای جراحان با بیماران، همراهان و مردم، اصول همکاری‌های اخلاق محور با سایر همکاران، پرستاران، دانشجویان، مدیران، و سایر پرسنل بیمارستانی، اصول اخلاقی و حرفه‌ای در تعاملات خارج بیمارستانی جراحان، نقش‌ها و مسئولیت‌های اخلاقی و حرفه‌ای جراحان در درمانگاه‌های بیمارستانی، نقش‌ها و مسئولیت‌های اخلاقی و حرفه‌ای جراحان در بخش فوریت‌ها (اورژنس) بیمارستان، نقش‌ها و مسئولیت‌های اخلاقی و حرفه‌ای جراحان در بخش‌های مراقبت ویژه بیمارستانی، اخلاق جراحی در مسئولیت‌های غیر جراحی (مدیریت – داوری – نیکوکاری - آموزش عمومی - ایمنی و پیشگیری از حوادث)، اخلاق در آموزش جراحی بالینی، اخلاق در پژوهش جراحی در بیمارستان، اخلاق جراحی در اختلافات، اتفاقات ناخواسته، عوارض جراحی، کاربرد فناوری‌های جدید و نوین در جراحی، جنبه‌های اخلاقی و قانونی موضوعات خاص که جراحان در تعاملات بیمارستانی مواجه می‌شوند، اصول اخلاقی و حرفه ارتباط جراحان با همکاران پاراکلی نیک، نکات اختصاصی اخلاقی تخصص‌های مختلف جراحی. در قسمت نهائی این گزارش پیوهشی، بحثی پیرامون چهل موضوع اخلاقی و حرفه‌ای منتخب از مطالعه ارائه شد. نتیجه‌گیـری: 5 اصل و دستاورد راهبردی این مطالعه عبارتند از: "سرنوشت‌ساز بودن آموزش اخلاق بالینی، در تمام مراحل آموزش و ارائه خدمات"، "لزوم تحکیم ساختار مراقبت و ترویج آموزه‌های اخلاقی و حرفه‌ای در بیمارستان"، "ضروری بودن تدوین کدهای ملی اخلاق بالینی جراحی"، "تأکید بر اصل مشاوره در امور مهم بیمارستانی و مشاوره اخلاقی"، و "توسعه مناسبات انسانی، اعم از روابط حسنه با بیماران و مردم، روابط درون حرفه ای و میان رشته ای و فرا حرفه ای".

کلیدواژه‌ها